Elk jaar brengt het weer dezelfde verwarring met zich mee: moeten we de klok nu vooruitzetten of juist terugdraaien? Met de komst van de wintertijd verandert er opnieuw iets in het dagelijkse ritme. Hoewel het om een verschil van slechts één uur gaat, ervaren sommigen daar verrassend veel van.
Gelukkig bestaan er allerlei slimme manieren om niet alleen de juiste richting te onthouden, maar ook het lichaam alvast voor te bereiden op deze verandering.
Het moment waarop de wintertijd ingaat, is altijd hetzelfde: de laatste zondag van oktober. In 2026 valt deze nacht op zaterdag 24 op zondag 25 oktober. Op dat moment, precies om 03.00 uur, wordt de klok teruggezet naar 02.00 uur.
Hierdoor wordt de nacht officieel een uur langer en krijgen veel mensen dus een extra uur slaap cadeau.
Wanneer gaat de klok achteruit?
De overgang naar wintertijd vindt midden in de nacht plaats, zodat de meeste mensen er weinig van merken. Op die bewuste zondagnacht springt de klok om drie uur terug naar twee uur. Wie geen wekker hoeft te zetten, kan hiervan profiteren door een uur langer te blijven liggen. Vooral voor uitslapers is dit een prettig voordeel.
Tegenwoordig wordt de tijd op veel apparaten automatisch aangepast. Smartphones, tablets, computers en slimme horloges voeren de wijziging vaak zonder hulp uit. Toch zijn er nog altijd apparaten waarbij je zelf de klok moet verzetten, zoals ovens, magnetrons, wekkers of de klok in een oudere auto.
Zo onthoud je de goede richting
In de ochtend is het na het terugzetten van de klok een periode eerder licht, wat prettig kan zijn voor wie vroeg op pad gaat. Aan het einde van de middag wordt het echter eerder donker, doordat de zon volgens de klok een uur eerder ondergaat.
Naarmate de wintermaanden naderen, worden de dagen sowieso korter en blijft er steeds minder daglicht over. Het verzetten van de klok houdt de donkere maanden dan ook niet tegen.
Om het verschil tussen zomer- en wintertijd te onthouden, bestaan er diverse ezelsbruggetjes. Een van de bekendste is: in het vóórjaar gaat de klok vóóruit. Als je dit eenmaal weet, kun je ook onthouden dat de klok in het najaar een uur teruggaat.
LEES OOK:Grote schrik na dodelijke schietpartij: zo’n 50 mensen zien het gebeuren
Ook het Engelse gezegde ‘Spring forward, fall backward’ wordt vaak gebruikt. ‘Spring’ betekent lente en ‘forward’ is vooruit, terwijl ‘fall’ herfst is en ‘backward’ achteruit. Dit helpt om de juiste richting niet te vergeten.
Een ander geheugensteuntje is het woord ‘winnen’ koppelen aan wintertijd: bij het ingaan van de wintertijd win je namelijk een uur. De nacht duurt dan een uur langer, wat voor sommige mensen het grootste voordeel is van de tijdsverandering.
Daarnaast kun je simpelweg naar het weer kijken: in het najaar gaat het weer vaak achteruit, net als de klok. In het voorjaar gebeurt juist het tegenovergestelde.
Zelfs kleding kan helpen onthouden: korte broeken passen bij een kortere nacht, lange broeken bij een langere nacht. De zomertijd in het voorjaar zorgt voor een uur minder slaap, terwijl de wintertijd het uur weer teruggeeft.
Een uur verschil kan je lichaam merken
Hoewel één uur misschien niet veel lijkt, kan het lichaam er wel degelijk op reageren. Het slaapritme wordt voor een groot deel aangestuurd door een interne biologische klok, die zich onder meer laat leiden door licht en vaste gewoontes.
Wanneer de officiële tijd plotseling verandert, loopt het biologische ritme niet direct gelijk. Dit kan ertoe leiden dat je enkele dagen eerder of later moe wordt, of moeite hebt om ’s ochtends wakker te worden. Anderen merken dat ze juist ’s avonds moeilijker in slaap komen.
Vooral mensen met een strak dagelijks ritme merken het verschil. Wie iedere avond rond hetzelfde tijdstip naar bed gaat, heeft vaak een duidelijk patroon. Een plotselinge verschuiving van een uur kan deze routine tijdelijk verstoren, maar meestal herstelt het lichaam zich na enkele dagen.
Volgens slaapdeskundigen is het effect te vergelijken met een lichte jetlag. Je verplaatst je niet fysiek, maar je interne klok schuift wel op. Daardoor moeten slaap, maaltijden en andere gewoontes opnieuw op elkaar worden afgestemd. Gelukkig duurt deze aanpassing bij de meeste mensen niet lang.
Zo bereid je je alvast voor
Het is belangrijk om voldoende daglicht te krijgen, vooral in de ochtend. Buitenlicht helpt bij het reguleren van de biologische klok en maakt het makkelijker om wakker en actief te worden. Zelfs een korte wandeling kan al positief werken.
Wie elk jaar veel last heeft van de overgang, kan proberen om enkele dagen van tevoren te beginnen met aanpassen. Verschuif bijvoorbeeld je bedtijd en wektijd telkens met ongeveer vijftien minuten, zodat het lichaam niet in één keer een uur hoeft te overbruggen.
Ook na het verzetten van de klok is het verstandig om een vast ritme aan te houden: ga rond hetzelfde tijdstip naar bed en sta op vaste tijden op, ook in het weekend. Regelmaat helpt de biologische klok om zich aan te passen.
LEES OOK:Gezinsdrama zet leven van Frans Duijts (47) volledig op zijn kop
Daarnaast is het goed om ’s avonds rustig aan te doen. Fel licht of langdurig gebruik van schermen kan het inslapen bemoeilijken. Het kan helpen om je telefoon eerder weg te leggen en het laatste uur voor het slapengaan een rustige activiteit te kiezen.
Cafeïne heeft ook invloed op het slaapgedrag. Koffie, energiedrank en cola kunnen langer wakker houden, zeker bij mensen die daar gevoelig voor zijn. Minder cafeïne later op de dag vergroot de kans dat je vanzelf slaperig wordt.
Ook een donkere, rustige en niet te warme slaapkamer draagt bij aan beter slapen. Veel mensen ervaren dat ze prettiger slapen in een iets koelere kamer. Een vaste avondroutine kan het lichaam bovendien leren herkennen dat het tijd is om te slapen.
Na een paar dagen raken de meeste mensen gewend aan het nieuwe ritme. Dagelijkse afspraken, maaltijden en slaaptijden voelen dan weer normaal aan. Toch kan weinig daglicht gedurende de donkere maanden invloed blijven houden op de energie.
Vooral een gebrek aan buitenlicht kan ervoor zorgen dat je je vermoeider voelt.
Daarom is het goed om overdag regelmatig naar buiten te gaan. Ook op bewolkte dagen is er buiten meer licht dan binnen. Een wandeling tijdens de lunch kan al helpen, en voldoende beweging overdag maakt het ’s avonds vaak makkelijker om tot rust te komen.
Sommigen grijpen bij slaapproblemen snel naar melatonine of magnesium, maar deze middelen zijn niet voor iedereen nodig of geschikt. Het is niet aan te raden om ze automatisch te gebruiken vanwege de klokwisseling. Wie langdurig slaapproblemen ervaart, kan dit het beste bespreken met een arts of apotheker.
Wintertijd duurt tot maart
De wintertijd blijft enkele maanden van kracht. Pas op de laatste zondag van maart wordt de klok opnieuw verzet, dit keer vooruit, bij het ingaan van de zomertijd. Op dat moment verliezen we weer een uur.
Voor nu is het vooral belangrijk om te onthouden: in het voorjaar gaat de klok vooruit, in het najaar achteruit. In de nacht van 24 op 25 oktober krijgen we dus een extra uur. Met wat voorbereiding hoeft het lichaam daar nauwelijks van slag door te raken.
