In het Groningse Ter Apel hebben in de nacht van maandag op dinsdag meer dan 2000 asielzoekers geslapen in het aanmeldcentrum. Daarmee is voor het eerst de grens overschreden die door de gemeente Westerwolde was afgesproken met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Het overschrijden van die limiet heeft directe gevolgen: het COA moet een dwangsom van 50.000 euro betalen. Het is de eerste keer dat het opvangorgaan zo’n hoge boete krijgt opgelegd.
Meer dan 2000 mensen in de opvang
Volgens de officiële cijfers van het COA verbleven er in totaal 2034 mensen in het centrum van Ter Apel. Dat aantal ligt boven de toegestane grens van 2000 personen. Voor iedere dag dat dit maximum wordt overschreden, moet het COA de afgesproken dwangsom van 50.000 euro aan de gemeente betalen. Daarmee wil Westerwolde druk uitoefenen op het opvangorgaan om de toestroom beter te spreiden over andere locaties.
Een onwenselijke situatie voor iedereen
Het COA noemt de situatie problematisch. Het opvangorgaan spreekt van “een onwenselijke situatie voor bewoners, medewerkers en omwonenden, omdat het een menswaardige en veilige opvang en begeleiding in de weg staat”. Het overschrijden van de limiet zorgt volgens de organisatie voor extra druk, waardoor er minder ruimte is om mensen de juiste begeleiding en faciliteiten te bieden.
Sluiting tijdelijke locaties vergroot de druk
Dat de aantallen in Ter Apel opnieuw zijn gestegen, komt volgens het COA vooral door de sluiting van een aantal tijdelijke opvanglocaties. Doordat er onvoldoende plekken beschikbaar zijn op andere locaties, worden steeds meer mensen gedwongen in Ter Apel te blijven. Het resultaat is dat de afgesproken grens van 2000 personen niet meer houdbaar blijkt.
Eerdere dwangsommen en oplopende spanningen
De gemeente Westerwolde stelde al eerder dwangsommen in, maar deze waren aanzienlijk lager dan de huidige 50.000 euro. Toen het maximum aantal asielzoekers eerder werd overschreden, ging het om bedragen die veel minder druk uitoefenden.
Volgens de gemeente was een verhoging noodzakelijk om herhaling te voorkomen. De stap geeft aan hoe groot de spanningen zijn tussen lokale bestuurders en het COA. Zij ervaren dat het rijk te weinig doet om de opvang eerlijker te verdelen.
Gemeenten proberen opvang te spreiden
Het probleem rond Ter Apel is niet nieuw. Verschillende gemeenten in Nederland worden al jaren benaderd met de vraag extra opvangplekken te realiseren. Vaak stuiten deze plannen op weerstand van bewoners of lokale politiek.
Toch zijn er voorbeelden van gemeenten die tijdelijk bijspringen, zoals Leeuwarden, Assen en Arnhem. Ondanks die inspanningen blijkt het structureel spreiden van opvangcapaciteit nog steeds lastig, waardoor de druk op Ter Apel telkens opnieuw toeneemt.
Mogelijke heropening van Biddinghuizen
Om de druk te verlichten wordt nu opnieuw gekeken naar een heropening van het terrein in Biddinghuizen. Daar werden de afgelopen drie winters al ongeveer 1250 asielzoekers opgevangen. Een woordvoerder van de gemeente Dronten liet weten dat het college positief is over de ervaringen uit eerdere jaren.
In oktober wordt waarschijnlijk opnieuw gestart met de voorbereidingen, zodat de opvang medio november weer gebruikt kan worden. Zoals voorheen zal de locatie in maart sluiten vanwege de start van het festivalseizoen.
