Tijdens het staatsbezoek aan Kenia heeft koning Willem-Alexander met één enkele uitspraak over hiv flink wat losgemaakt in Nederland. De opmerking dat er hier “geen taboe meer rust” op hiv en dat “niemand eraan overlijdt”, stuitte op directe kritiek van de Hiv Vereniging.
Wat bedoeld leek als een positieve constatering, blijkt volgens deskundigen een schadelijk misverstand. De realiteit is namelijk veel genuanceerder, en het koninklijke misverstand heeft nu geleid tot een publieke oproep tot dialoog.
Uitspraken roepen direct weerstand op
De koning maakte zijn uitspraken tijdens het staatsbezoek aan Kenia, waar hij sprak over gezondheid en mensenrechten. De opmerkingen over hiv waren onderdeel van een bredere toespraak, maar vielen op doordat ze volgens de Hiv Vereniging onjuist zijn. Directeur Pieter Brokx reageerde fel: “In de woorden van Máxima: een beetje dom. Er zijn nog veel mensen die dagelijks dat taboe voelen.”
Volgens de Hiv Vereniging overlijden er jaarlijks in Nederland nog altijd zo’n 25 mensen aan hiv of aids. Deze sterfgevallen zijn meestal het gevolg van een late diagnose of het feit dat mensen buiten het zicht van de reguliere zorg blijven. Dat onderstreept volgens Brokx juist hoe hardnekkig het taboe nog is. Veel mensen durven zich niet te laten testen of herkennen hun klachten niet als mogelijk hiv-gerelateerd.
Brokx wijst erop dat een deel van het probleem ligt in de stereotypen die rond hiv blijven bestaan. Het idee dat hiv alleen voorkomt bij homoseksuele mannen of mensen met een Afrikaanse achtergrond is hardnekkig. Daardoor wordt hiv bij andere groepen vaak over het hoofd gezien. “Bij een heterovrouw van zestig jaar met vage klachten wordt dan niet aan hiv gedacht,” aldus Brokx. Die verkeerde aannames zorgen ervoor dat mensen soms pas in een laat stadium worden gediagnosticeerd.
Wat de situatie nog schrijnender maakt, is dat hiv tegenwoordig goed te behandelen is. Zelfs mensen die in het ziekenhuis belanden met aids – een vergevorderde hiv-infectie waarbij het afweersysteem nagenoeg is aangetast – kunnen met de juiste medische zorg nog jaren leven. Toch blijft tijdige herkenning en behandeling essentieel. En daarvoor is het nodig dat het onderwerp bespreekbaar blijft, zonder schaamte of misverstanden.
Hiv Vereniging wil gesprek met de koning
De Hiv Vereniging is niet alleen verbaal fel in de media, maar beraadt zich nu ook op een officiële brief aan de koning. Die brief zal vermoedelijk als ingezonden stuk in een landelijke krant verschijnen. Doel van de brief is om Willem-Alexander uit te nodigen voor een persoonlijk gesprek, waarin ook mensen met hiv aan het woord komen. “We willen de koning graag voorlichten en daarmee ook meteen de rest van Nederland,” stelt Brokx.
Hij benadrukt dat de koning met zijn uitspraken wellicht onbedoeld een breed gedeeld misverstand herhaalt. Dat maakt de boodschap volgens hem des te belangrijker. Het Aidsfonds, dat vooral internationaal actief is, overweegt zich aan te sluiten bij de brief. Een woordvoerder heeft bevestigd dat hierover intern overleg plaatsvindt.
Mensenrechten ook op de agenda van het staatsbezoek
Hoewel de aandacht nu vooral uitgaat naar de hiv-uitspraken, was er tijdens het staatsbezoek ook ruimte voor andere serieuze onderwerpen. Zo sprak Willem-Alexander zich tijdens het staatsbanket in Nairobi uit over mensenrechtenschendingen in Kenia. Hij wees onder meer op meldingen van ontvoeringen en straffeloosheid, waarover volgens hem zorgen bestaan.
Sinds president Ruto in 2022 aan de macht kwam, heerst er onrust in het land. Bij protesten tegen corruptie en inflatie zijn tientallen mensen opgepakt of zelfs verdwenen. Tijdens een betoging in de zomer van vorig jaar kwamen meerdere mensen om het leven door gewelddadig politieoptreden. De koning benadrukte dat Nederland zulke thema’s niet uit de weg gaat. “Als gelijkwaardige partners kunnen we dergelijke kwesties openhartig bespreken,” zei hij in zijn speech.
Jongeren willen gehoord worden
Tijdens het staatsbezoek sprak de koning ook met jonge Kenianen over hun rol in de toekomst van het land. Hij was zichtbaar onder de indruk van hun ambities en maatschappelijke betrokkenheid. In zijn speech benadrukte hij het belang van die gesprekken. “Jonge Kenianen willen serieus genomen worden. Om als vrije burgers te werken aan de toekomst van hun land,” aldus Willem-Alexander.
Het staatsbezoek kende dus meerdere lagen: diplomatie, aandacht voor mensenrechten, maar ook onbedoelde controverse. De koning gaf blijk van betrokkenheid, maar zijn uitspraken over hiv brengen nu een ander debat op gang. Of hij op de uitnodiging van de Hiv Vereniging ingaat, moet nog blijken. De wens om het gesprek aan te gaan, ligt in ieder geval duidelijk op tafel.
