Wie de afgelopen jaren een pakje sigaretten afrekende, voelde het meteen in de portemonnee. Toch draait het verhaal achter die steeds hogere prijs niet alleen om ontmoedigen, maar óók om wat het de schatkist oplevert.
En daar wringt iets. Nieuwe cijfers laten namelijk zien dat de miljarden aan tabaksaccijns niet harder binnenstromen, maar juist teruglopen. Dat contrasteert nogal met het idee dat duurder automatisch meer belasting betekent.
Daling in inkomsten ondanks hogere prijzen
De overheid ontving in 2025 zo’n 2,6 miljard euro aan tabaksaccijnzen. Dat is ongeveer 15 procent minder dan een jaar eerder. Op zichzelf een flink verschil, zeker omdat tabak intussen aanzienlijk duurder is geworden.
Wie nog iets verder terugkijkt, ziet het contrast nog duidelijker. In 2023 lag de opbrengst op een piek van 3,1 miljard euro. Sindsdien is de lijn dus dalend, terwijl de prijsstappen juist stevig bleven.
Waarom de rekensom niet meer klopt
Op papier klinkt het simpel: verhoog de accijns en je haalt meer geld op. Alleen werkt menselijk gedrag niet als een spreadsheet. Bij hogere prijzen gaan mensen anders kopen, minder kopen of helemaal stoppen.
Daar komt bij dat rokers vaak creatief worden als tabak te duur voelt. De ene stap is minder roken, de andere is overstappen op een ander product, en voor een groeiende groep is het: kopen buiten Nederland.
Accijnzen in korte tijd fors omhoog
Sinds begin 2020 zijn de tabaksaccijnzen stevig aangescherpt. Het minimumtarief voor sigaretten verdubbelde naar 390,42 euro per duizend stuks. Per pakje van twintig sigaretten gaat het om 7,81 euro accijns.
Bij rooktabak ging het nog sneller: daar werd de accijns in diezelfde periode zelfs verdrievoudigd. Dat soort sprongen zie je direct terug in winkelprijzen, waardoor een ‘gewoon pakje’ steeds vaker als luxe voelt.
Het doel blijft: minder rokers, vooral minder jongeren
De kern van het beleid is helder: tabak moet minder aantrekkelijk worden. Vooral jongeren moeten minder snel beginnen, en wie al rookt, moet een extra duwtje krijgen om te stoppen. Accijns is daarbij een groot stuurmiddel.
Die aanpak staat niet op zichzelf. Prijsverhogingen horen bij een bredere mix van maatregelen om roken te ontmoedigen. Het idee is dat de combinatie van minder gemak, minder zichtbaarheid en hogere kosten het verschil maakt.
Minder rokers betekent vanzelf minder accijns
Een deel van de daling in inkomsten is eigenlijk precies wat je verwacht als ontmoediging werkt: er zijn simpelweg minder rokers. Minder kopers betekent minder verkochte pakjes, en dus minder belastingopbrengst, zelfs bij hogere bedragen per pakje.
Dat is goed nieuws voor de volksgezondheid, maar het schuurt financieel. Accijns is jarenlang een stabiele inkomstenbron geweest. Als het volume structureel terugloopt, wordt de opbrengst ook minder voorspelbaar.
Grenshandel groeit en tikt meteen door in de cijfers
Naast stoppen en minderen speelt nog iets anders: steeds meer mensen halen tabak over de grens. Aankopen in Duitsland of België leveren Nederland geen accijns op. En precies dát zie je sneller terug in de begrotingscijfers dan veel mensen denken.
Zeker in grensgebieden is het prijsverschil een dagelijkse realiteit. Een ritje kan zo gemaakt zijn, en tabak verdwijnt dan moeiteloos tussen de rest van de boodschappen. Daardoor verplaatst een deel van de consumptie naar het buitenland.
Steeds meer rokers kopen regelmatig buiten Nederland
Onderzoek wijst op een duidelijke verschuiving. In 2024 zei ongeveer 12 procent van de rokers vaak of altijd in het buitenland te kopen. In 2020 was dat nog 5 procent. Dat is geen kleine beweging, maar een serieuze trend.
Ook de groep die het ‘af en toe’ doet groeit. Denk aan mensen die een weekend weg zijn, op doorreis gaan of simpelweg een uitstapje plannen en meteen inslaan. Dat soort gedrag is moeilijk te vangen met nationaal beleid.
Bevestiging: prijsverschil werkt als magneet
Eerdere onderzoeken schetsen hetzelfde beeld: vooral wie dicht bij de grens woont, profiteert van de lagere prijzen net over de lijn. De stap is klein, zeker als je de kosten van tabak in Nederland ermee vergelijkt.
Daardoor wordt tabak soms onderdeel van een vaste routine. Wat ooit ‘even tanken in Duitsland’ was, krijgt een extra laag: boodschappen plus tabak. En hoe groter het prijsverschil, hoe aantrekkelijker dat patroon wordt.
Sigaretten blijven de grote motor van de opbrengst
Ondanks alle verschuivingen blijft één ding overeind: sigaretten leveren veruit het meeste op. Meer dan 80 procent van de tabaksaccijnsinkomsten komt uit sigaretten. Rooktabak vult het grootste deel van de rest aan.
Sigaren spelen financieel maar een kleine rol. Daarom werkt elke verandering in sigarettenverkoop direct door in het totaal. Als juist daar de klap valt door stoppen of grenshandel, zie je dat meteen in de opbrengst terug.
Het aantal rokers daalt al jaren
De langere trend is duidelijk: roken neemt af. In 2015 rookte nog ongeveer een kwart van de bevolking van twaalf jaar en ouder. In 2025 is dat gedaald naar ongeveer een zesde. Die daling is stevig en structureel.
Dat laat zien dat ontmoedigingsbeleid effect heeft, al komt het door meerdere factoren tegelijk. Prijs, bewustwording, strengere regels en sociale norm spelen samen. Roken is minder ‘gewoon’ geworden dan tien jaar geleden.
Vooral dagelijkse rokers haken af
De grootste afname zit bij de dagelijkse rokers. Hun aandeel ging van 18,2 procent in 2015 naar 11,5 procent in 2025. Dat suggereert dat juist de groep die het meest gebruikt, het hardst reageert op prijsdruk.
Niet-dagelijkse rokers blijven relatief stabiel rond de 5 à 6 procent. Die groep kan makkelijker ‘een tijdje niet’ en pakt het soms later weer op. Voor beleid is dat lastiger, omdat gedrag grilliger en minder voorspelbaar is.
Ambitie: een rookvrije generatie in 2040
De richting van het beleid is onderdeel van een groter doel: in 2040 moet Nederland een rookvrije generatie hebben. Voor volwassenen betekent dat maximaal 5 procent rokers. Voor jongeren is de ambitie nog strenger: het liefst niemand die begint.
Met de huidige cijfers is die eindstreep nog niet in zicht. De daling gaat door, maar het tempo is bepalend. Tegelijkertijd maakt grenshandel het lastiger om met prijsbeleid alleen te sturen, omdat een deel van de markt uitwijkt.
Spanningsveld tussen gezondheid en inkomsten
Hier ontstaat een ongemakkelijke dubbele realiteit. Gezondheidswinst is de inzet en minder rokers betekent uiteindelijk minder gezondheidsproblemen en lagere zorgdruk. Maar de staat moet wel rekening houden met dalende en minder stabiele accijnsinkomsten.
Als accijnzen blijven stijgen, is het niet vanzelfsprekend dat de opbrengst meegroeit. Bij verdere groei van grenshandel verdwijnt nog meer omzet uit Nederland. Dat maakt toekomstige ramingen onzeker en beleid ingewikkelder dan ‘tarief omhoog’.
Conclusie: duurder, minder rokers, maar ook minder opbrengst
De situatie laat zich samenvatten in één opvallende lijn: tabak werd fors duurder, roken neemt af, maar de accijnsinkomsten dalen. Dat komt door een combinatie van stoppen, minderen en vooral het verplaatsen van aankopen naar het buitenland.
Voor de overheid is dat een lastige puzzel: hoe houd je de druk op roken hoog zonder dat de opbrengst wegloopt via de grens? Wat vind jij: is dit een logisch gevolg van succesvol beleid, of vraagt het om bijsturen? Laat het weten via onze sociale media.
Bron: infovandaag.nl
