Wat begon als een handige oplossing voor snellere boodschappen, is in veel supermarkten uitgegroeid tot een bron van zorg. De zelfscankassa was ooit bedoeld om wachtrijen te verminderen en klanten meer regie te geven. Maar met die vrijheid komt ook verantwoordelijkheid. En juist daar loopt het steeds vaker mis. Want of je het nu per ongeluk vergeet of bewust doet: één ongescand product kan je duur komen te staan.
Stijging winkeldiefstal kost supermarkten miljoenen
Winkeldiefstal vormt al jaren een grote uitdaging, maar de schade loopt inmiddels flink op. Supermarktketens luiden de noodklok. Bij Jumbo wordt de financiële schade inmiddels geschat op maar liefst 100 miljoen euro per jaar, wat neerkomt op ongeveer één procent van de jaaromzet. Die cijfers zijn niet alleen verontrustend, ze laten ook zien hoe groot de impact is.
Woordvoerder Jeroen van der Aart noemt het een verdubbeling ten opzichte van eerdere jaren. En hij staat niet alleen. Ook landelijke statistieken bevestigen de trend. Volgens het CBS werden in 2023 meer dan 45.000 gevallen van winkeldiefstal geregistreerd.
In 2024 lag dat aantal iets lager, rond de 39.400, maar het blijft fors. De cijfers van 2025 zijn nog niet beschikbaar, maar experts verwachten dat de stijging doorzet, vooral zolang consumenten te maken hebben met hoge prijzen én makkelijk te misbruiken technologie.
Zelfscankassa’s onder vuur: dader én slachtoffer?
Eén op de drie diefstallen vindt plaats bij de zelfscankassa. En dat is geen toeval. Waar geen kassamedewerker meer meekijkt, neemt het risico op fouten – of misbruik – fors toe. Jij scant je boodschappen zelf, stopt ze in een tas, rekent af en loopt naar buiten. Simpel. Maar wat als je per ongeluk een pak kip onderin je tas hebt gestopt zonder te scannen?
Het blijkt dat vooral producten met een hoge waarde populair zijn bij diefstal. Denk aan kip, vlees, vis, tandpasta, koffie en verzorgingsproducten. Sommige klanten vergeten echt iets, anderen maken er een gewoonte van. Supermarkten zien het verschil en handelen daar ook naar. Maar ze maken wel duidelijk: zelfscannen is geen vrijbrief. Of je nu iets vergeet of expres meeneemt, er is altijd kans op controle.
Supermarkten grijpen in: technologie, training en boetes
Om het groeiende probleem aan te pakken, worden op steeds meer plekken maatregelen genomen. Sommige winkels kiezen ervoor om het aantal zelfscankassa’s te verminderen en meer traditionele kassa’s terug te brengen. Anderen zetten juist volop in op technologie.
Denk aan slimme camera’s, sensoren en gedragsherkenning. Bij ALDI in Utrecht werd zelfs geëxperimenteerd met systemen die producten automatisch detecteren zodra je ze in je tas stopt.
Bij Jumbo wordt gebruikgemaakt van zowel zichtbare als onzichtbare maatregelen. Er zijn meer camera’s geplaatst en medewerkers worden getraind om opvallend gedrag sneller te herkennen. Daarbij wordt bewust geheim gehouden welke signalen worden gebruikt om verdachte situaties op te sporen. Volgens Jumbo zou te veel openheid alleen maar helpen bij het perfectioneren van diefstalmethodes.
Van vergissing tot diefstal: dit zijn de gevolgen
De gevolgen hangen sterk af van de situatie. Wordt duidelijk dat je per ongeluk een product niet hebt gescand? Dan mag je vaak gewoon alsnog afrekenen. Maar zodra blijkt dat het opzet is, is de aanpak veel harder. Jumbo noemt drie mogelijke sancties: een winkelverbod, een schadevergoeding of aangifte bij de politie.
En die schadevergoeding is fors. Het gaat om bedragen boven de 180 euro, ongeacht wat je vergeten bent te scannen. Ja, zelfs een kipfilet van €3 kan je dus bijna tweehonderd euro kosten. En dat bedrag staat los van de waarde van het product – het is bedoeld als afschrikmiddel.
De uiteindelijke beslissing over de sanctie ligt bij de filiaalmanager of franchisenemer. Onderhandelen over de hoogte van de boete of het terugdraaien van een winkelverbod is meestal niet mogelijk. Recidive – dus herhaling – leidt bijna altijd tot aangifte. En zelfs als je de boete niet kunt betalen, wordt alsnog de politie ingeschakeld.
Controle, vertrouwen en verantwoordelijkheid
Het incident zelf mag klein lijken, maar voor supermarkten is het allesbehalve een routinezaak. Medewerkers moeten zorgvuldig handelen en bekijken elke situatie apart. De meeste klanten worden niet willekeurig gecontroleerd, maar steekproeven zijn onderdeel van de strategie.
Toch blijft één boodschap centraal staan: zelfscannen is een kwestie van vertrouwen. Als je dat vertrouwen schendt – bewust of niet – kunnen de gevolgen groot zijn. Supermarkten hopen dat klanten zich dat goed realiseren. Zorg ervoor dat je bij het scannen goed controleert of je alles hebt afgerekend. Daarmee voorkom je onnodige spanningen en mogelijke sancties.
Jij speelt ook een rol in het voorkomen van winkeldiefstal
De sterke toename van diefstal via zelfscankassa’s onderstreept hoe kwetsbaar dit systeem is zonder oplettende klanten. Als je gebruikmaakt van zelfscannen, draag je medeverantwoordelijkheid voor een eerlijk proces. Dat vraagt om zorgvuldigheid, eerlijkheid en het besef dat fouten – ook al zijn ze klein – grote gevolgen kunnen hebben.
De combinatie van prijsdruk, gemak en technologie maakt het extra belangrijk om als consument alert te blijven. Alleen door samenwerking tussen klant en supermarkt kan het systeem van zelfscannen blijven bestaan op een manier die eerlijk en veilig is voor iedereen.
