In Nederland is er hulp voor mensen die financieel klem zitten, maar die hulp vindt lang niet altijd vanzelf de weg naar de juiste voordeur. Regelingen zijn versnipperd, formulieren stapelen zich op en wie al stress heeft, haakt juist sneller af.
Daarom klonk het plan om overheidshulp “proactief” te maken best logisch: minder zoekwerk voor burgers, meer meedenken vanuit de overheid. Alleen schuurt er nu iets, want precies de uitkering waar veel mensen op leunen, dreigt buiten beeld te blijven.
Waarom het systeem nu al veel mensen laat liggen
Wie recht heeft op bijstand komt daar niet automatisch in terecht. Je moet weten wát er bestaat, waar je het aanvraagt en welke bewijsstukken je moet aanleveren. Dat is te doen als je ruimte in je hoofd hebt, maar niet als je al in de overlevingsstand staat.
En juist daar gaat het vaak mis: mensen met geldzorgen, gezondheidsproblemen of problemen thuis hebben minder energie voor ingewikkelde procedures. Het gevolg is pijnlijk simpel: ze krijgen geen ondersteuning, terwijl ze er wél voor in aanmerking komen.
Het idee achter de wet proactieve dienstverlening
De Wet proactieve dienstverlening was bedacht om dit precies andersom te organiseren. Niet langer alleen: “u vraagt, wij draaien”, maar: “wij zien dat u mogelijk recht heeft, zullen we helpen?” Dat zou veel drempels in één klap verlagen.
De kern van het plan: overheidsinstanties mogen bepaalde gegevens delen om beter te signaleren wie waarschijnlijk recht heeft op ondersteuning. Daarna kan de overheid zelf contact opnemen, zodat mensen niet eerst verdwalen in loketten, regels en digitale formulieren.
De omvang van het probleem in cijfers
Dat dit geen klein probleem is, blijkt uit eerdere schattingen. In 2021 ging het volgens cijfers om ongeveer 170.000 huishoudens die geen bijstand ontvingen terwijl ze er wel recht op hadden. Dat zijn geen randgevallen, dat is een flinke groep.
Achter zo’n getal zitten echte situaties: iemand die net zijn baan verloor, een alleenstaande ouder die de rekeningen niet meer rond krijgt, of iemand die door ziekte uitvalt. Als hulp te laat komt, lopen achterstanden snel op.
Bijstand toch niet meegenomen in het nieuwe plan
Nu komt de wending: het kabinet heeft besloten om de bijstand niet op te nemen in het proactieve plan. Daarmee blijft juist een belangrijke vorm van bestaanszekerheid buiten de wet die bedoeld was om hulp sneller en makkelijker te maken.
De belangrijkste reden die genoemd wordt is geld. Door de bijstand buiten het plan te houden, bespaart de overheid op de kosten die nodig zijn om dit proactief opsporen en begeleiden goed te organiseren. Dat gaat om miljoenen.
Gemeenten mogen wel delen, maar krijgen geen extra ruimte
Op papier blijft er wel iets over: gemeenten mogen gegevens delen om mensen te vinden die mogelijk recht hebben op steun. Alleen is er een belangrijke “maar”: er komt geen extra budget mee. En zonder geld is extra begeleiding snel een papieren belofte.
Gemeenten zijn namelijk vaak al druk met bestaande taken, wachtrijen en personeelstekorten. Proactief mensen benaderen kost tijd, menskracht en goede systemen. Zonder extra middelen is de kans groot dat dit in de praktijk beperkt blijft.
Zorgen bij gemeenten en schuldhulpverleners
De keuze van het kabinet kwam voor veel gemeenten onverwacht. Zij zagen juist kansen om inwoners met een laag inkomen sneller te helpen. De vrees is nu dat mensen opnieuw zelf alles moeten uitzoeken, met alle drempels van dien.
Ook schuldhulpverleners kijken hier met argusogen naar. Zij zien dagelijks dat een stabiel inkomen de basis is om problemen op te lossen. Als bijstand te laat of niet wordt aangevraagd, kunnen schulden sneller groeien dan iemands mogelijkheden.
Wat dit kan betekenen als de druk op huishoudens toeneemt
De timing roept extra vragen op, omdat er tegelijk plannen zijn die de financiële druk voor sommige groepen kunnen vergroten. Denk aan veranderingen in uitkeringen of een kortere duur van de WW. Dan kan de vraag naar ondersteuning juist toenemen.
Wanneer meer mensen richting bijstand bewegen, is vroeg signaleren en begeleiden extra belangrijk. Als je pas in beeld komt nadat huurachterstanden of zorgpremies zijn opgelopen, wordt hulp niet alleen zwaarder, maar vaak ook duurder en stressvoller.
De politiek praat verder, maar de onzekerheid blijft
De Tweede Kamer bespreekt het wetsvoorstel in april. Dat betekent dat er nog ruimte is voor aanpassingen, en dus ook de mogelijkheid dat de bijstand alsnog wordt toegevoegd. Of dat gebeurt, is op dit moment nog niet zeker.
Tot die tijd blijft een lastige realiteit bestaan: mensen die recht hebben op hulp kunnen onzichtbaar blijven, simpelweg omdat het systeem te ingewikkeld is. Wat vind jij: moet de bijstand wél onder de proactieve wet vallen? Laat het weten via onze sociale media.
Bron: infovandaag.nl
