Het meeste speelzand dat je in Nederland in winkels kunt kopen, blijkt gewoon aan de regels te voldoen. Dat is de uitkomst van aanvullend onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), nadat eerder ophef ontstond over asbest in speel- en knutselzand.
De onrust begon vorige maand, toen bekend werd dat bij meerdere producten asbest was aangetroffen. Dat leidde tot vragen bij ouders, scholen en opvanglocaties: is het nog wel veilig om kinderen met dit zand te laten spelen? De NVWA heeft daarop extra monsters laten nemen en getest, om duidelijkheid te geven.
Wat er precies is onderzocht
De NVWA heeft in totaal 99 verschillende producten onderzocht op de aanwezigheid van asbest. In 65 producten werd helemaal geen asbest gevonden, terwijl in 29 producten wel een kleine hoeveelheid is aangetroffen.
Belangrijk detail: bij die 29 producten ging het om hoeveelheden onder de wettelijke limiet. In Nederland geldt voor dit soort producten een grenswaarde van 0,1 procent. Wie dus meteen dacht dat elk spoortje asbest automatisch betekent dat het product “gevaarlijk” is, krijgt hier nu wat nuance.
Vijf producten gaan over de limiet
Toch is het niet alleen maar goed nieuws. In vijf producten werd een asbestgehalte gemeten tussen de 0,15 en 0,42 procent. Dat ligt boven de toegestane norm, en daarom mogen deze producten niet langer worden verkocht.
Het gaat niet uitsluitend om klassiek “speelzand” voor in een zandbak, maar ook om knutsel- en decoratieproducten waar zandachtige materialen in zitten. Juist die mix van hobby- en speelgoedartikelen maakt het voor consumenten soms lastig om te bedenken waar de risico’s precies kunnen zitten.
Deze producten mogen niet meer worden verkocht
De NVWA noemt concreet de volgende producten die boven de grenswaarde uitkomen en daarom uit de verkoop zijn gehaald:
- Zandkunst in flesje glow in the dark – FCB
- Gekleurd zand 1 kilo – Anthony Peters
- Sensorische houten blokken gevuld met onder andere gekleurd zand – TickiT
- Decoratiesteentjes blauw – Decosand (kopers zijn rechtstreeks geïnformeerd)
- Hoogwaardig crèmekleurig decoatiezand (750 gram) – HEKU (verkocht via Amazon.nl)
Als je één van deze artikelen in huis hebt, is het verstandig om het product niet meer te gebruiken. Bij sommige producten worden kopers actief geïnformeerd, maar niet iedereen ziet zo’n bericht op tijd of koopt via een kanaal waar de gegevens volledig zijn.
Waarom asbest in zand zo’n gevoelig onderwerp is
Asbest blijft een woord waar mensen (terecht) van schrikken. Het materiaal is berucht omdat het bij inademing van vezels de kans op ernstige ziekten kan verhogen, waaronder bepaalde vormen van kanker.
Dat is precies waarom er regels bestaan rond de aanwezigheid van asbest in consumentenproducten. Het ingewikkelde is alleen: asbest is vooral gevaarlijk wanneer de vezels in de lucht komen en worden ingeademd. Hoe groot dat risico is bij spelen of knutselen met zand waarin sporen zitten, hangt dus af van meerdere factoren.
Wat betekenen de resultaten voor ouders en scholen?
Voor wie kinderen heeft die gek zijn op zandbakken, sensorisch speelgoed of knutselprojecten, biedt dit onderzoek vooral geruststelling: het merendeel van de geteste producten voldoet aan de norm. Dat betekent niet dat het onderwerp van tafel is, maar wel dat het probleem minder breed lijkt dan de eerste berichten deden vermoeden.
Tegelijk is het logisch dat ouders en professionals alert blijven. Zeker bij producten die binnenshuis worden gebruikt, kan stof sneller een rol spelen dan buiten in een zandbak. Het blijft daarom belangrijk om te weten welke producten je precies hebt en of ze onder een terugroepactie of verkoopstop vallen.
Extra onderzoeken lopen nog
De NVWA meldt dat er nog zo’n tien producten worden onderzocht. Ook is het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) betrokken bij het beoordelen van de mogelijke gezondheidsrisico’s.
De verwachting is dat er over enkele weken meer duidelijkheid komt. Dan kan ook beter worden ingeschat wat het daadwerkelijk betekent als er onder de grenswaarde asbest is aangetroffen: hoe groot is het risico in de praktijk, en bij welk gebruik neemt het toe?
De aanleiding: eerdere labtesten en producten uit de handel
De afgelopen weken verdwenen al meerdere soorten speel- en knutselzand uit de schappen. Dat gebeurde nadat laboratoriumonderzoek, uitgevoerd in opdracht van het AD, aanwijzingen gaf dat er asbest in bepaalde producten zat.
Die berichtgeving zette de kwestie in één klap op de kaart. Winkels en leveranciers kwamen onder druk te staan om producten te verwijderen of te controleren, terwijl consumenten zich afvroegen of ze iets gevaarlijks in huis hadden gehaald zonder het te weten.
Wat je nu zelf kunt doen
Heb je recent speelzand, gekleurd zand of decoratief zand gekocht, dan is het slim om even te checken welk merk en welke productnaam er op de verpakking staat. Komt het overeen met één van de vijf genoemde producten, gebruik het dan niet meer.
Twijfel je, of heb je het product zonder verpakking (bijvoorbeeld al in bakjes of knutselpotjes overgegoten), dan kun je proberen je aankoopgeschiedenis terug te vinden via een webshopaccount of een kassabon. En zolang er nog onderzoeken lopen, is het sowieso verstandig om bij knutselzand netjes en stofarm te werken.
Wordt vervolgd
De komende weken wordt duidelijker wat de lopende tests opleveren en welke conclusies het RIVM trekt over het risico bij normaal gebruik. Tot die tijd lijkt de belangrijkste boodschap: de meeste producten zijn binnen de norm, maar een kleine groep duidelijk niet — en die hoort niet meer in omloop.
Wat vind jij: moeten dit soort hobby- en speelgoedproducten standaard strenger worden gecontroleerd, of is de huidige norm voldoende? Laat het ons weten via een reactie op onze sociale media.
Bron: metronieuws.nl
