In veel Nederlandse keukens is de plastic waterkoker inmiddels een alledaags gezicht. Of het nu gaat om het zetten van een kop thee, het bereiden van oploskoffie, het klaarmaken van soep of het maken van instant noodles, het apparaat wordt intensief gebruikt.
Maar uit recent onderzoek blijkt dat het gebruik van een plastic waterkoker niet zonder risico is: tijdens het koken kunnen minuscule plasticdeeltjes in het hete water belanden. Het gaat hierbij om microplastics, en zelfs nog kleinere nanoplastics, die niet met het blote oog te zien zijn.
Microplastics in de keuken: vaker aanwezig dan gedacht
Plastic is in de moderne keuken op veel plekken terug te vinden. Denk hierbij niet alleen aan waterkokers, maar ook aan zaken als snijplanken, bewaarboxen, lunchtrommels, sponsjes en microvezeldoekjes. Door slijtage en vooral door verhitting kunnen deze plastic producten kleine deeltjes loslaten.
Bij de waterkoker valt dit extra op, omdat het apparaat herhaaldelijk wordt blootgesteld aan kokend heet water.
Uit onderzoek van dr. Heather Leslie, in opdracht van de Plastic Soup Foundation, is gebleken dat er bij het verwarmen van water in nieuwe plastic waterkokers aanzienlijk veel plasticdeeltjes vrijkomen. Vooral bij de eerste keren koken worden miljoenen micro- en nanoplastics gemeten.
De onderzoekers troffen tussen de 5 en 35 miljoen deeltjes per liter aan, afhankelijk van het merk en type waterkoker.
Grote verschillen tussen apparaten
Maria Westerbos van de Plastic Soup Foundation wijst erop dat er grote verschillen zijn tussen diverse modellen waterkokers. De hoeveelheid microplastics die vrijkomt hangt af van het soort plastic, de samenstelling en de afwerking van het apparaat.
Daardoor zijn sommige modellen gevoeliger voor het loslaten van deeltjes dan andere.
Een opvallende bevinding uit het onderzoek is dat de hoeveelheid micro- en nanoplastics die vrijkomen na verloop van tijd vermindert. Na ongeveer vijftig keer koken daalt de hoeveelheid microplastics met een factor acht. Na 150 keer koken wordt zelfs een afname van 32 keer gemeten.
LEES OOK:Dochter bekende acteur op 13-jarige leeftijd plotseling overleden: ‘licht van ons leven’
Voor nanoplastics geldt een vergelijkbare trend: na vijftig gebruiksbeurten is de hoeveelheid zes keer lager, en na 150 keer daalt deze met een factor 27. Toch blijven er ook na veelvuldig gebruik nog steeds deeltjes vrijkomen.
De rol van hitte in het vrijkomen van plasticdeeltjes
Het herhaaldelijk blootstellen van plastic aan hoge temperaturen is volgens deskundigen een belangrijke oorzaak van het loslaten van minuscule deeltjes. Een waterkoker onderscheidt zich hierin van veel andere plastic producten, juist omdat het apparaat steeds opnieuw met kokend water in aanraking komt.
Door de hitte kunnen oppervlakken van het plastic beschadigen, waardoor micro- en nanoplastics vrijkomen.
Dit fenomeen beperkt zich niet tot de waterkoker. Ook bij het bewaren van heet voedsel in plastic bakjes of het opwarmen van plastic in de magnetron kunnen extra plasticdeeltjes loskomen. Om die reden adviseren experts om hete voedingsmiddelen zo min mogelijk in contact te laten komen met plastic producten.
Gezondere alternatieven: glas en roestvrij staal
Niet elk plastic product is direct gevaarlijk, omdat er veel verschillende soorten kunststof bestaan die elk anders reageren op hitte. Toch kan het verstandig zijn om bij hoge temperaturen te kiezen voor alternatieven zoals glas of roestvrij staal.
Voor waterkokers zijn er inmiddels diverse modellen op de markt waarbij het hete water nauwelijks of zelfs helemaal niet in contact komt met plastic onderdelen. Toch blijft het belangrijk om kritisch te kijken naar de binnenkant van het apparaat, omdat sommige onderdelen, zoals het filter of de waterindicator, toch van plastic kunnen zijn.
Wat zijn de gevolgen voor de gezondheid?
De exacte gevolgen van microplastics voor de menselijke gezondheid zijn nog grotendeels onbekend. Wetenschappers weten inmiddels dat mensen via voedsel, drank en de lucht in aanraking komen met deze minuscule deeltjes. De langetermijneffecten van chronische blootstelling zijn echter nog onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.
Volgens Maria Westerbos zijn er wel redenen om voorzichtig te zijn. Er wordt onder meer onderzocht in hoeverre microplastics invloed hebben op ontstekingsprocessen en het immuunsysteem. Daarnaast kijken wetenschappers naar de impact van chemische stoffen die aan plastic worden toegevoegd.
Plastic bestaat namelijk zelden uit slechts één materiaal. Fabrikanten voegen vaak verschillende stoffen toe om het materiaal sterker, zachter of flexibeler te maken. Sommige van deze additieven kunnen onder invloed van hitte of slijtage uit het plastic vrijkomen.
Dit betekent dat het gezondheidsrisico niet alleen samenhangt met de plasticdeeltjes zelf, maar ook met de chemische stoffen die eraan zijn toegevoegd.
Er wordt onderzoek gedaan naar mogelijke verbanden tussen blootstelling aan bepaalde plasticstoffen en gezondheidsproblemen, zoals hormoonverstoringen en ontstekingsreacties. Ook ernstige aandoeningen worden onderzocht, al is er voor veel van deze verbanden nog geen direct oorzakelijk bewijs gevonden.
Het voorzorgsprincipe: beperkte blootstelling
Westerbos pleit in deze kwestie voor het voorzorgsprincipe: als het eenvoudig is om blootstelling aan microplastics te verminderen, is het verstandig om dat te doen. Zeker als het gaat om producten die dagelijks worden gebruikt en telkens weer worden verhit, zoals de waterkoker.
LEES OOK:Definitief voorbij: bekend Nederlands koppel opnieuw uit elkaar
Overstappen op een alternatief van glas of roestvrij staal is dan een logische keuze.
Belangrijk bij de aanschaf van een nieuwe waterkoker is om goed te letten op de samenstelling van de binnenzijde. Sommige stalen of glazen modellen bevatten alsnog kleine plastic onderdelen. Denk hierbij aan filters, waterindicatoren of afdichtingen rond het deksel.
Ook bij glazen waterkokers kunnen kunststof onderdelen aanwezig zijn bij de schenktuit of aan de onderzijde. Wie plastic zoveel mogelijk wil vermijden, doet er goed aan om de volledige binnenkant van het apparaat te controleren.
Moet de plastic waterkoker meteen de deur uit?
Of je nu wel of niet een plastic waterkoker wilt blijven gebruiken, blijft uiteindelijk een persoonlijke keuze. De gevonden aantallen micro- en nanoplastics klinken indrukwekkend, maar de werkelijke gezondheidsrisico’s zijn nog niet volledig vastgesteld. Wel is duidelijk dat een plastic waterkoker in de eerste tientallen gebruiksbeurten veel meer deeltjes afgeeft dan na langdurig gebruik.
Voor wie zich zorgen maakt over blootstelling aan microplastics, zijn er eenvoudige oplossingen. Bij de aanschaf van een nieuwe waterkoker kan gekozen worden voor een model van glas of roestvrij staal, mits de binnenkant ook daadwerkelijk plasticvrij is.
Ook voor andere keukenproducten is het aan te raden om heet eten of drinken liever niet in plastic te bewaren of op te warmen. Gebruik in plaats daarvan glas, keramiek of roestvrij staal.
Het is dus niet nodig om alle plastic direct uit de keuken te verbannen. Wel is het verstandig om extra kritisch te zijn op plekken waar plastic langdurig en herhaaldelijk aan hitte wordt blootgesteld. Juist daar is de kans het grootst dat microdeeltjes of chemische stoffen loslaten uit het materiaal.
Een plastic waterkoker lijkt op het eerste gezicht onschuldig, maar onderzoek wijst uit dat er daadwerkelijk microplastics kunnen vrijkomen in het gekookte water. Vooral in de beginfase van het gebruik zijn de aantallen het hoogst.
Wie dat wil voorkomen, doet er goed aan om bij een volgende aanschaf te kiezen voor een alternatief zonder plastic binnenzijde.
