Een veelgebruikt middel dat jarenlang symbool stond voor hygiëne, ligt nu onder vuur. De Europese Commissie overweegt een verbod op desinfecterende handgels die ethanol bevatten — de alcohol die virussen en bacteriën doodt. Wat ooit werd geprezen als hét middel tegen infecties, wordt nu opnieuw onderzocht vanwege zorgen over de mogelijke gezondheidsrisico’s.
Ethanol, het hart van bijna elke handgel
Ethanol, beter bekend als alcohol, is het belangrijkste ingrediënt in de meeste desinfecterende handgels. Het maakt bacteriën en virussen onschadelijk en zorgt ervoor dat je handen snel schoon zijn, ook zonder water en zeep. Daarnaast wordt het gebruikt in schoonmaakmiddelen, wasproducten en zelfs in parfums. De stof is al tientallen jaren een onmisbaar onderdeel van de moderne hygiëne.
Maar juist die brede toepassing zorgt nu voor discussie. Europese functionarissen maken zich zorgen dat langdurige blootstelling aan ethanol schadelijk kan zijn voor de gezondheid. Vooral de mogelijke link met kanker en vruchtbaarheidsproblemen baart zorgen. Het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) onderzoekt daarom of ethanol als “gevaarlijke stof” moet worden geclassificeerd.
Risico’s van langdurige blootstelling
Volgens gezondheidsonderzoekers is ethanol bij normaal gebruik veilig, maar langdurig en herhaald contact kan wel schadelijke gevolgen hebben. Studies tonen aan dat hoge blootstelling invloed kan hebben op de vruchtbaarheid en dat het gebruik tijdens de zwangerschap risico’s oplevert voor het ongeboren kind.
Daarnaast wordt langdurige blootstelling in verband gebracht met leverproblemen en bepaalde vormen van kanker, zoals borst- en darmkanker. Daarom adviseren deskundigen om het gebruik van ethanolhoudende producten te beperken bij kwetsbare groepen, zoals zwangere vrouwen of mensen die beroepsmatig dagelijks in contact komen met alcoholhoudende reinigingsmiddelen.
Waarom de EU ingrijpt
De Europese Unie hanteert strenge regels voor chemische stoffen, ook voor middelen die al tientallen jaren in gebruik zijn. Hoewel ethanol voorkomt op de lijst van essentiële geneesmiddelen van de Wereldgezondheidsorganisatie, twijfelen Europese gezondheidsinstanties of de risico’s niet worden onderschat.
De discussie draait vooral om langdurige blootstelling — iets wat toeneemt sinds de coronapandemie, toen handgels massaal werden gebruikt in openbare ruimtes, scholen en ziekenhuizen. Het ECHA zal eind november beslissen of ethanol officieel als “zorgwekkende stof” wordt aangemerkt. Als dat gebeurt, kan het gebruik ervan in consumentenproducten zoals handgel flink worden beperkt of zelfs verboden.
Zorgen vanuit de medische wereld
Niet iedereen steunt het voorstel. Veel artsen, ziekenhuizen en infectiepreventiespecialisten waarschuwen dat een verbod rampzalige gevolgen kan hebben voor de volksgezondheid. Ethanol is volgens hen cruciaal voor het voorkomen van infecties, zeker in zorginstellingen waar bacteriën en virussen zich razendsnel kunnen verspreiden.
Alexandra Peters van de Universiteit van Genève stelt dat alcoholhoudende handgel wereldwijd naar schatting zestien miljoen infecties per jaar voorkomt. “Infecties in ziekenhuizen doden meer mensen dan malaria, tuberculose en aids samen,” benadrukt ze. “Een verbod op ethanol zou letterlijk levens kunnen kosten.”
Geen veilige alternatieven beschikbaar
Een van de grootste problemen bij een mogelijk verbod is het gebrek aan veilige alternatieven. Andere desinfectiemiddelen, zoals isopropanol, zijn volgens experts niet alleen minder effectief, maar ook giftiger bij langdurig gebruik. Daardoor zou het moeilijk worden om ethanol te vervangen zonder de volksgezondheid in gevaar te brengen.
Brancheorganisaties in de schoonmaak- en gezondheidssector noemen het voorstel “ondoordacht en gevaarlijk”. Zij vinden dat er onvoldoende bewijs is dat ethanol bij normaal gebruik echt schadelijk is. Volgens hen wegen de bewezen voordelen van het middel — zoals het voorkomen van infecties — veel zwaarder dan de theoretische risico’s.
Wat een verbod betekent voor consumenten
Als de Europese Commissie besluit ethanol als schadelijk te bestempelen, kan dat grote gevolgen hebben voor consumenten. Handgels met alcohol verdwijnen dan mogelijk uit de winkelschappen. Alternatieven zijn niet altijd even effectief, en veel mensen vertrouwen juist op handgel vanwege het gebruiksgemak, zeker op plekken zonder water of zeep.
Zonder ethanol zou ook de productie van talloze andere producten, zoals schoonmaakmiddelen en parfums, geraakt worden. Producenten zouden nieuwe formules moeten ontwikkelen, wat niet alleen tijd kost, maar ook miljarden euro’s kan kosten.
De balans tussen veiligheid en volksgezondheid
Het debat rond ethanol legt een groter probleem bloot: hoe vind je de balans tussen gezondheid en hygiëne? Aan de ene kant wil de EU consumenten beschermen tegen stoffen die mogelijk schadelijk zijn. Aan de andere kant vrezen wetenschappers dat te strenge maatregelen juist nieuwe gezondheidsproblemen veroorzaken doordat infectiepreventie moeilijker wordt.
Deskundigen pleiten daarom voor meer onderzoek in plaats van een onmiddellijk verbod. “De focus zou moeten liggen op verantwoord gebruik, niet op het verbannen van een bewezen effectief middel,” zegt microbioloog Peter van den Berg.
Voorlopig geen reden tot paniek
Tot er een officiële beslissing is genomen, blijft het gebruik van handgels met alcohol gewoon toegestaan. Volgens de meeste experts is er voor consumenten weinig reden tot bezorgdheid bij normaal gebruik. De huidige discussie richt zich vooral op mensen die langdurig en intensief met ethanol in aanraking komen, zoals ziekenhuispersoneel of schoonmakers.
Toch is de mogelijke beslissing van het ECHA een wake-upcall. Zelfs producten die we als vanzelfsprekend beschouwen, kunnen nieuwe risico’s met zich meebrengen naarmate het gebruik verandert. De komende maanden zal blijken of de EU kiest voor strengere regels of vasthoudt aan het oude vertrouwen in ethanol.
