Praten over de dood blijft voor veel mensen een moeilijk onderwerp. Toch is het een onvermijdelijk onderdeel van het leven — en wie ooit een dierbare heeft verloren, weet hoe confronterend het kan zijn om het naderende einde te zien aankomen. Volgens levenseinde-expert Sarah Holmes, directeur van het hospice van Marie Curie UK, zijn er duidelijke signalen waaraan je kunt herkennen dat iemand zijn of haar laatste levensfase bereikt. En opvallend genoeg verloopt dat proces meestal rustiger dan veel mensen denken.
Het lichaam vertraagt stap voor stap
Wanneer het einde nadert, verandert het lichaam langzaam maar merkbaar. “Naarmate het lichaam vertraagt, worden mensen vermoeider en slapen ze meer,” legt Holmes uit. Ook de eetlust verdwijnt vaak geleidelijk. “Ze eten en drinken minder, omdat het spijsverteringsstelsel stil begint te vallen,” vertelt ze.
Daarnaast verandert de bloedsomloop. Het hart pompt minder krachtig, waardoor de huid bleker of soms juist blauwachtig wordt. Ook de ademhaling past zich aan: “Het ademhalingspatroon wordt onregelmatig. Mensen nemen dan lange pauzes tussen ademhalingen, wat soms de indruk kan wekken dat ze hun laatste adem al hebben uitgeblazen,” aldus Holmes.
Hoewel dit voor omstanders beangstigend kan zijn, benadrukt ze dat dit een natuurlijk en vaak vredig proces is. “Uiteindelijk stoppen de ademhaling en de hartslag, gevolgd door de hersenactiviteit. In de meeste gevallen glijden mensen gewoon langzaam weg.”
Het stervensproces duurt vaak korter dan gedacht
Volgens Holmes is het moment van overlijden meestal geen langdurig proces. Zodra het ademhalingspatroon duidelijk verandert, is het vaak een kwestie van uren of hooguit enkele dagen voordat iemand overlijdt. Ze vergelijkt het moment van sterven zelfs met dat van geboorte. “Net als bij het betreden van de wereld is ook het verlaten ervan vaak een kort en natuurlijk proces,” legt ze uit.
Ze benadrukt dat palliatieve zorg niet alleen over sterven gaat, maar juist over leven. “Ik herinner families er vaak aan dat palliatieve zorg draait om de kwaliteit van leven in de laatste fase, niet om het sterven zelf. Het moment van overlijden is slechts een klein onderdeel van dat proces.”
Deze benadering helpt families beter om te gaan met de laatste levensfase van hun dierbare. Volgens Holmes biedt kennis over deze signalen rust en begrip bij een gebeurtenis die anders veel angst oproept.
De laatste woorden die mensen vaak uitspreken
Niet alleen de fysieke signalen, maar ook de woorden die mensen uitspreken vlak voor hun overlijden, kunnen veelzeggend zijn. De Amerikaanse hospiceverpleegkundige Julie McFadden, die al zestien jaar mensen begeleidt in hun laatste levensfase, heeft talloze sterfbedden meegemaakt. Op haar populaire Instagram-account, gevolgd door bijna een half miljoen mensen, deelt ze haar ervaringen en observaties over de dood.
Volgens McFadden zijn er vier zinnen die opvallend vaak worden uitgesproken vlak voor het overlijden. Deze woorden lijken universeel te zijn — ongeacht achtergrond, leeftijd of religie. Het gaat om:
“Bedankt”
“Ik vergeef je”
“Vaarwel”
“Alsjeblieft, vergeef me.”
From the physical changes to the emotional stages, Dr @holmes74sarah explains the process of dying… https://t.co/sfg689kyki
— Marie Curie (@mariecurieuk) October 22, 2025
Ze merkt op dat deze zinnen bijna altijd iets te maken hebben met vergeving, loslaten of dankbaarheid. “Veel mensen willen iets goedmaken of hun dierbaren geruststellen. Het is alsof ze de laatste kans grijpen om vrede te sluiten, met zichzelf en met anderen,” vertelt ze.
Rust, liefde en vergeving als laatste boodschap
De observaties van McFadden tonen aan dat de laatste momenten van het leven niet alleen lichamelijke veranderingen met zich meebrengen, maar ook emotionele. Het sterfbed blijkt vaak een moment van verbinding. Familieleden horen soms onverwachte woorden van liefde of vergeving, die een diepe indruk achterlaten.
Holmes sluit zich daarbij aan en zegt dat het begrijpen van dit proces mensen kan helpen om het beter te accepteren. “De dood is geen abrupt einde, maar een geleidelijke overgang. Wanneer families zien dat het vredig verloopt, neemt dat veel angst weg.”
Hoewel het onderwerp moeilijk blijft, benadrukken beide experts dat openheid over de dood juist troost kan bieden. Door te weten wat er gebeurt in de laatste fase van het leven, kun je beter aanwezig zijn bij iemand die afscheid neemt.
