Het is soms één zin in een interview die blijft hangen. Niet omdat het meteen paniek zaait, maar omdat je voelt dat iemand naar de cijfers kijkt terwijl de rest nog naar de hype staart. In het Verenigd Koninkrijk is die rol de afgelopen jaren opvallend vaak weggelegd geweest voor journalist Robert Peston.
Wie hem eerder meemaakte tijdens de bankenstorm van 2008 of de eerste onrust rond een virus in Wuhan, weet: hij houdt niet van overdreven doemdenken, maar ook niet van zelfgenoegzaamheid. En precies daarom klinkt zijn nieuwste waarschuwing rond kunstmatige intelligentie (ai) voor veel mensen ineens oncomfortabel logisch.
Een oude bekende met een nieuwe zorg
In gesprek met Radio Times zegt Peston dat hij “oprecht bezorgd” is over wat er al binnen één tot twee jaar kan gebeuren. Dit keer gaat het niet om rommelhypotheken of een onbekende ziekte, maar om het collectieve geloof in ai.
Volgens hem is het niet één bedrijf of één technologie die wankel staat, maar het totaalplaatje: waarderingen, investeringen en verwachtingen die elkaar blijven opstuwen. En als dat enthousiasme omslaat, kan de klap breder voelen dan veel mensen nu willen toegeven.
Waarom juist ai nu zo’n magneet is voor geld
Ai is inmiddels veel meer dan een slim programmaatje. Achter elke chatbot en beeldgenerator schuilen datacenters, peperdure chips en gigantische rekenkracht. Peston wijst erop dat er ongekend veel kapitaal naar die hele keten stroomt.
Het gaat niet alleen om softwarebedrijven die mooie demo’s laten zien. Ook chipmakers, cloudreuzen, bouwers van datacenters en energiebedrijven draaien overuren. Er wordt gepland en besteld alsof de vraag de komende jaren alleen maar één kant op kan: omhoog.
De ai-race voelt als een moderne goudkoorts
De sfeer lijkt op een goudkoorts: wie vroeg instapt, hoopt straks te oogsten; wie te laat komt, raakt achterop. Bedrijven leggen chipcontracten voor jaren vast, hyperscalers tekenen nieuwe campuslocaties in en netbeheerders krijgen steeds meer druk op het netwerk.
Dat is ergens begrijpelijk, want niemand wil de boot missen. Maar Peston ziet ook het risico van kuddegedrag: als iedereen tegelijk investeert op basis van dezelfde beloftes, kan het pijn doen wanneer die beloftes later of kleiner uitpakken.
Echo’s van 1929 en de dotcomperiode
Peston vergelijkt het sentiment met de speculatieve roes van eind jaren twintig, vlak voor de crash van 1929. Voor anderen roept het vooral de dotcombubbel op: enorme verhalen, torenhoge waarderingen en projecten die vooral “toekomst” verkopen.
Meest gelezen:Vreselijk drama: 4-jarige jongen komt om het leven in bloedhete auto
Belangrijk verschil met 2008: toen zat het gevaar in giftige financiële producten en bange banken. Nu zit het risico volgens hem vooral in overspannen verwachtingen. De markt investeert alvast alsof elke extra server morgen gegarandeerd winst oplevert.
De rekensom achter datacenters is minder romantisch
Een hyperscale-datacenter kost miljarden, slurpt energie en moet continu worden uitgebreid. Daarbovenop komen de kosten van chips en koeling, plus vergunningen, bouwtijd en schaarse vakmensen. Uiteindelijk moet die rekening worden terugverdiend met echte omzet.
Dat kan via abonnementen, licenties, zakelijke contracten of kostenbesparingen waar klanten structureel voor willen betalen. Maar als die opbrengsten achterblijven, wordt financiering lastiger. Orders schuiven door, marges dalen en investeerders worden opeens een stuk kritischer.
Wat kan het kantelpunt zijn?
Peston noemt meerdere mogelijke breekpunten. Denk aan kwartaalcijfers die “het grote ai-verhaal” niet waarmaken, rentes die langer hoog blijven, of energie-infrastructuur die niet op tijd meegroeit. Soms is één teleurstelling genoeg om sentiment te laten draaien.
Beleggers prijzen nu vaak jaren van groei in. Als de realiteit normaler blijkt, kan er snel een verschuiving komen richting defensievere sectoren. En zo’n rotatie raakt niet alleen de bekendste ai-namen, maar de hele keten: chips, cloud en energie.
Van marktschok naar kettingreactie
In het sombere scenario beginnen de zwakste schakels te breken: bedrijven met dure plannen, weinig cash en afhankelijkheid van makkelijk geld. Daarna kunnen leningen opdrogen en risico-opslagen oplopen, waardoor opschalen voor nieuwkomers vrijwel onmogelijk wordt.
Zelfs grote spelers kunnen dan op de rem gaan staan, uit angst voor overcapaciteit. Dat is het patroon dat vaker terugkomt na een periode van euforie: eerst groeit alles tegelijk, daarna wordt er ineens hard gesnoeid en wordt zelfs gezond momentum tijdelijk verdacht.
Waarom Pestons waarschuwingen gewicht hebben
Zijn reputatie helpt, omdat hij eerder ongewoon vroeg de zwakke plekken zag. Rond 2007 en 2008 waarschuwde hij al voor de breuklijnen in het banksysteem, toen de meeste mensen nog dachten dat het wel mee zou vallen.
Ook bij de eerste signalen uit Wuhan sloeg hij intern alarm, lang voordat “lockdown” een alledaags woord was. Dat maakt zijn toon nu extra interessant: hij klinkt niet als iemand die overal spoken ziet, maar als iemand die risico’s vroeg wil herkennen.
Niet alleen markten: ook werk verandert sneller dan gepland
Peston kijkt verder dan beurskoersen. Hij verwacht dat ai en robotica snel taken overnemen die nu nog door mensen worden gedaan, zoals klantenservice, administratie, basisanalyse in juridisch werk en zelfs delen van softwareontwikkeling.
Dat betekent niet dat alle banen verdwijnen, maar wel dat teams kleiner kunnen worden. Een afdeling van tien kan straks misschien draaien met vijf mensen en slimme tools. Dat scheelt loonkosten, maar het verandert ook inkomens, carrières en uiteindelijk de belastinginkomsten.
Meest gelezen:Vermissing van 78-jarige baart politie en Veteranen Search Team grote zorgen
De lastige vraag: wie verdient straks het inkomen?
Als machines meer produceren en mensen minder uren maken, verschuift inkomen van arbeid naar kapitaal: bedrijven, aandeelhouders en eigenaren van technologie. Zonder beleid kan dat volgens Peston leiden tot grotere ongelijkheid, ook als de economie op papier groeit.
Daarom stelt hij een ongemakkelijke vraag: wat als er minder klassieke banen terugkomen dan er verdwijnen? Dan heb je gesprekken nodig over omscholing, vangnetten en mogelijk nieuwe belastingvormen. Niet sexy, wel cruciaal om onrust te voorkomen.
Publieke voorzieningen kunnen klem komen te zitten
Minder looninkomen betekent vaak een kleinere belastingbasis, terwijl de behoefte aan bijscholing, ondersteuning en zorg juist kan toenemen. Dat zet druk op onderwijs, gezondheidszorg en infrastructuur, precies op het moment dat investeringen in stroomnetten en digitale basis harder nodig zijn.
Overheden staan dan voor keuzes: snijden, schulden maken of nieuwe inkomstenbronnen zoeken, bijvoorbeeld via winst- of vermogensbelasting. Elke optie heeft gevolgen. Maar niets doen schuift de rekening vaak door naar jongeren en mensen met de minste buffers.
Geen doemdenken, wel realisme
Toch noemt Peston zichzelf optimist. Hij ziet ai als een revolutie die te vergelijken is met de stoommachine of elektriciteit. Grote productiviteitswinsten zijn mogelijk, maar dan moet er ook volwassen worden omgegaan met timing en randvoorwaarden.
Vroeg praten over risico’s is volgens hem vooral gezond verstand. Het idee is niet om de stekker uit innovatie te trekken, maar om te voorkomen dat we vandaag investeren alsof alles morgen al winstgevend is, terwijl de opbrengsten nog onzeker zijn.
Wat overheden en bedrijven nu al kunnen aanpakken
Scenario’s maken helpt: wat als de vraag tegenvalt, of energie duur blijft, of vergunningen vertragen? Versnel netverzwaring, pak knelpunten in koeling en logistiek aan en geef duidelijkheid over regels rond ai-veiligheid, data en auteursrecht.
Investeer tegelijk in mensen. Bij- en omscholing, leerrechten en regionale samenwerking tussen bedrijven en scholen voorkomen dat grote groepen achterblijven. En stimuleer adoptie bij het mkb, want productiviteitswinst wordt pas echt breed als kleinere organisaties meeprofiteren.
En wat betekent dit voor jou?
Ook zonder crash gaat ai het dagelijks leven veranderen. Tools verschijnen op kantoor, in het onderwijs en thuis. Wie experimenteert en bijleert, vergroot zijn kansen. Niet door alles blind te omarmen, maar door kritisch te kijken wat echt waarde toevoegt.
Tegelijk raakt de fysieke kant van ai ons direct: nieuwe datacenters, meer stroomvraag, discussies over ruimte en overlast. Dat vraagt om debat over wat de samenleving ervoor terugkrijgt. Laat vooral weten wat jij denkt via onze social media: overschatten we ai, of staan we aan het begin van iets groots?
