Met nog één dag te gaan tot de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober brengen de nieuwste cijfers van Ipsos I&O grote onrust teweeg in politiek Den Haag. Uit het onderzoek, uitgevoerd in opdracht van Pauw & De Wit, blijkt dat zowel de PVV van Geert Wilders als het CDA van Henri Bontenbal forse klappen krijgen. Waar de PVV drie zetels verliest en uitkomt op 26, ziet het CDA zijn steun kelderen van 25 naar 20 zetels. De peiling zorgt voor flinke spanning in de laatste uren van de campagne.
CDA zwaar geraakt door uitspraken van Bontenbal
Het aanzienlijke verlies van het CDA lijkt volgens Ipsos I&O direct samen te hangen met de recente uitspraken van Henri Bontenbal in het programma Nieuwsuur. Daar reageerde hij op het verhaal van een homoseksuele scholier die zich niet geaccepteerd voelde op een reformatorische school.
Bontenbal zei toen dat de leerling “ook naar een andere school kan gaan”. De uitspraak leidde tot een storm van kritiek en zette de partij in korte tijd zwaar onder druk. Hoewel Bontenbal later openlijk zijn excuses aanbood en aangaf dat hij de opmerking “ongelukkig geformuleerd” vond, lijkt de schade inmiddels te zijn aangericht.
Volgens de onderzoekers verloor het CDA hierdoor vijf zetels in slechts enkele dagen tijd. Een groot deel van die kiezers zou zijn overgestapt naar D66, dat juist profiteert van progressieve stemmers die zich niet meer herkennen in de christendemocratische koers.
PVV verliest terrein richting stembus
Ook voor de PVV zijn de vooruitzichten verslechterd. De partij, die in de huidige Kamer nog 37 zetels heeft, daalt in de peiling van 29 naar 26 zetels. Volgens Ipsos I&O is de daling vooral te verklaren door twijfel onder kiezers over de kans dat de PVV daadwerkelijk zal meeregeren.
Een deel van de achterban is daardoor uitgeweken naar partijen als de VVD en JA21, die een realistischer regeringsperspectief zouden bieden. Daarnaast zou de toon van Geert Wilders sommige twijfelende kiezers hebben afgeschrikt.
Tijdens een campagnemoment in Volendam sprak de PVV-leider fel over partijen die zijn partij uitsluiten. “Als de PVV woensdag de grootste wordt, en jullie laten ons in de steek, dan is de democratie dood in Nederland,” zei Wilders. Zijn woorden werden met applaus ontvangen door aanhangers, maar leidden bij gematigde stemmers juist tot onrust en terughoudendheid.
Rob Jetten zorgt voor heropleving van D66
Waar de PVV en het CDA terrein verliezen, lijkt D66 juist bezig aan een opmerkelijke comeback. De partij stijgt met vier zetels naar 22 en haalt daarmee GroenLinks-PvdA bijna in. Ipsos I&O schrijft die groei grotendeels toe aan de persoonlijke populariteit van Rob Jetten, die de laatste weken zichtbaar sterker presteert in debatten en mediaoptredens.
Zijn imago is verbeterd: waar kiezers hem eerder een 5,3 gaven, stijgt dat nu naar een 5,8. De partij trekt vooral kiezers aan die waarde hechten aan thema’s als duurzaamheid, gelijke rechten en onderwijs. Veel voormalige CDA-stemmers zouden de overstap maken uit onvrede met Bontenbals conservatieve toon. De stijgende lijn van D66 maakt de strijd om de tweede plek spannender dan ooit.
VVD profiteert van oproep tot centrumrechts kabinet
De VVD laat een lichte stijging zien en komt in de slotpeiling uit op zestien zetels. Hoewel de stijging binnen de foutmarge valt, zien onderzoekers wel een duidelijke opwaartse trend. Dilan Yeşilgöz weet rechtse kiezers te overtuigen met haar oproep tot een “centrumrechts kabinet” bestaande uit VVD, D66, JA21, CDA en BBB.
Volgens Ipsos I&O slaat deze boodschap vooral aan bij stemmers die een regering met GroenLinks-PvdA willen voorkomen. De combinatie van een harde toon over migratie en een gematigde, bestuurlijke uitstraling lijkt de VVD weer enige stabiliteit te geven na maanden van dalende peilingen.
Spannende race tussen vier grootste partijen
De verkiezingsstrijd lijkt uit te draaien op een nek-aan-nekrace tussen de vier grootste partijen: PVV, GroenLinks-PvdA, D66 en VVD. Waar de PVV en GroenLinks-PvdA nog nek-aan-nek staan rond de 26 à 27 zetels, blijven D66 en VVD hen op de hielen zitten. Volgens Ipsos I&O kan “een paar tienduizend stemmen” al het verschil maken tussen winst of verlies.
Met de laatste campagnedag in volle gang belooft de ontknoping ongekend spannend te worden. Politieke analisten wijzen erop dat een verschuiving van slechts één procentpunt de formatie aanzienlijk kan beïnvloeden.
Slotpeilingen eerder vaak onbetrouwbaar gebleken
Ondanks de ophef rond de laatste cijfers, plaatsen de onderzoekers zelf een kanttekening. In eerdere verkiezingen bleek de slotpeiling van Ipsos I&O namelijk vaak flink af te wijken van de werkelijke uitslag. Zo zat de peiling in 2017 er 22 zetels naast: GroenLinks werd toen op twintig zetels gepeild maar haalde er veertien, terwijl de VVD juist sterker presteerde dan voorspeld.
Ook in 2021 bleek de peiling niet accuraat. D66, onder leiding van Sigrid Kaag, werd toen op negentien zetels geschat maar eindigde met 24. En in 2023 werd de opmars van de PVV volledig onderschat — Ipsos I&O voorspelde 28 zetels, maar Wilders haalde er uiteindelijk 37.
Het blijft dus onzeker of de huidige cijfers de werkelijkheid weerspiegelen. Toch is één ding zeker: het politieke landschap is in beweging, en elke stem morgen kan bepalend zijn voor de koers van het nieuwe kabinet.
